Vì sao cà phê Việt Nam xuất khẩu lớn nhưng giá trị thu về còn hạn chế?

Niên vụ 2024–2025, ngành cà phê Việt Nam ghi nhận kim ngạch xuất khẩu kỷ lục 8,4 tỷ USD, tăng 55,5% về giá trị so với niên vụ trước. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay, tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam trong nhóm các quốc gia xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng về sản lượng và kim ngạch, câu chuyện về giá trị của cà phê Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn tiếp tục được đặt ra. Theo nhiều chuyên gia, phần lớn cà phê Việt Nam hiện vẫn xuất khẩu ở dạng nguyên liệu, trong khi các công đoạn tạo ra giá trị cao hơn như rang xay, xây dựng thương hiệu và phân phối chủ yếu diễn ra tại thị trường tiêu thụ.

Khoảng cách giữa sản lượng và giá trị

Trong nhiều năm, cà phê Việt Nam được biết đến nhờ lợi thế về sản lượng và năng lực cung ứng. Tuy nhiên, theo bà Lê Hoàng Diệp Thảo, Nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc TNI King Coffee, quy mô sản xuất lớn không đồng nghĩa với việc nắm giữ phần giá trị lớn hơn trong chuỗi cung ứng.

Bà Thảo cho rằng giá trị của ngành cà phê không chỉ nằm ở sản lượng xuất khẩu mà còn ở khả năng xây dựng thương hiệu, tham gia chế biến sâu và kết nối trực tiếp với thị trường tiêu dùng. Trong khi nhiều quốc gia sản xuất vẫn tập trung ở khâu nguyên liệu, các doanh nghiệp sở hữu hệ thống phân phối, thương hiệu và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng thường là bên nắm giữ phần giá trị cao hơn của thị trường.

Từ kinh nghiệm làm việc với nhiều thị trường quốc tế, bà nhận định khoảng cách này không chỉ nằm ở năng lực chế biến mà còn ở cách các quốc gia sản xuất tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo bà, những thương hiệu duy trì được sự hiện diện dài hạn trên thị trường quốc tế thường là những đơn vị có khả năng xây dựng hệ sinh thái phân phối ổn định và tạo được sự nhận diện trực tiếp với người tiêu dùng.

Hướng đi nào để thay đổi?

Theo bà Thảo, để nâng cao giá trị cho cà phê Việt Nam, việc mở rộng chế biến sâu là cần thiết nhưng chưa đủ. Quan trọng hơn là xây dựng được thương hiệu, hệ thống phân phối và khả năng kết nối dài hạn với thị trường quốc tế.

Đây cũng là một trong những lý do bà tham gia thúc đẩy Liên minh Cà phê Toàn cầu (Global Coffee Alliance – GCA), với định hướng kết nối các quốc gia sản xuất, doanh nghiệp và các bên trong chuỗi cung ứng nhằm tăng cường hợp tác, phát triển bền vững và mở rộng vai trò của các quốc gia sản xuất trong thị trường cà phê toàn cầu.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, tính bền vững và câu chuyện phía sau sản phẩm, nhiều doanh nghiệp cà phê Việt Nam cũng đang chuyển hướng từ tư duy xuất khẩu nguyên liệu sang xây dựng thương hiệu và gia tăng hiện diện ở các phân khúc có giá trị cao hơn.

Với bà Thảo, bài toán của cà phê Việt Nam trong giai đoạn tới không còn nằm ở việc xuất khẩu được bao nhiêu, mà là tham gia sâu đến đâu vào những công đoạn tạo ra giá trị bền vững của thị trường toàn cầu.